Ο Γιώργος Βασιλείου στα Αρχεία της Ουγγρικής Κρατικής Ασφάλειας

Με την έναρξη λειτουργίας της πλατφόρμας nyitottaktak.hu στις 5 Νοεμβρίου, ανήμερα της 70ής επετείου από την καταστολή της Ουγγρικής Επανάστασης του 1956[cite: 7], δημοσιοποιήθηκαν δεκάδες χιλιάδες φάκελοι και μητρώα δικτύων της κομμουνιστικής κρατικής ασφάλειας της Ουγγαρίας[cite: 2]. Η πλατφόρμα περιέχει στοιχεία για περίπου 50.000 έως 60.000 πρόσωπα από τις περιόδους Rákosi και Kádár[cite: 2, 7]. Μέσα σε αυτό το αρχειακό υλικό καταγράφεται αναλυτικά και η περίπτωση του Γιώργου Βασιλείου, ο οποίος διετέλεσε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας μεταξύ 1988 και 1993[cite: 2]. Ο Βασιλείου εγκαταστάθηκε ως πολιτικός πρόσφυγας στην Ουγγαρία το 1950, καθώς ο πατέρας του υπήρξε ιδρυτικό και διευθυντικό στέλεχος του κομμουνιστικού κινήματος στην Κύπρο (ΚΚΚ/ΑΚΕΛ)[cite: 2].

1. Πρώτη Στρατολόγηση από την ÁVH (1951–1955)

• Ένταξη στο Δίκτυο & Κωδικό Όνομα: Στις 19 Δεκεμβρίου 1951, σε ηλικία 20 ετών και ως φοιτητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης, στρατολογήθηκε από το τμήμα ÁVH I/3. e. της κρατικής ασφάλειας με το κωδικό όνομα «Gergely»[cite: 2].
• Αποστολή: Η αρχική του αποστολή αφορούσε τη συλλογή πληροφοριών γύρω από το περιβάλλον των Ελλήνων και Κυπρίων φοιτητών[cite: 2].
• Αρχειοθέτηση: Η συγκεκριμένη φάση συνεργασίας ολοκληρώθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 1955[cite: 2]. Ο φάκελός του μπήκε στο αρχείο υπό τον κωδικό B-55.003, καθώς οι δυνατότητες συλλογής πληροφοριών περιορίστηκαν με το πέρας των σπουδών του[cite: 2].

2. Τα Γεγονότα του 1956–1957

• Η Ουγγρική Επανάσταση (1956): Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του 1956, αναφέρεται πως αποκάλυψε στην επαφή του στην ÁVH την προσπάθεια που κατέβαλε η αδελφή του να διαφύγει στη Δύση, πράξη που κατέληξε στη σύλληψή της[cite: 2].
• Μεταφορά του Hungaricus: Στις αρχές του 1957, κάνοντας χρήση του βρετανικού του διαβατηρίου, μετέφερε στο Λονδίνο το απαγορευμένο αντισταλινικό χειρόγραφο Hungaricus, το οποίο είχε παραλάβει από τον οικονομολόγο János Kornai[cite: 2].

3. Δεύτερη Στρατολόγηση και Εκβιασμός από το BM (1959–1960)

• Εκβιασμός & Υπογραφή: Όταν επέστρεψε στη Βουδαπέστη, οι μυστικές υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών (BM) χρησιμοποίησαν τα παραπάνω στοιχεία για να τον εκβιάσουν, εξαναγκάζοντάς τον σε δεύτερη στρατολόγηση στις 12 Ιανουαρίου 1959[cite: 2]. Υπέγραψε επίσημη δήλωση συνεργασίας καθώς και απόδειξη παραλαβής 100 φιορινίων για τα έξοδά του[cite: 2].
• Στόχοι Παρακολούθησης: Στις 14 Ιανουαρίου 1959 πραγματοποιήθηκε συνωμοτική συνάντηση στην οδό Petőfi Sándor, με χειριστή τον αστυνόμο József Bárdos[cite: 2]. Του ανατέθηκε να παρακολουθεί 14 συγκεκριμένα άτομα, ανάμεσα στα οποία συμπεριλαμβάνονταν ο János Kornai, η σύζυγος του Sándor Fekete (Fekete Sándorné) και ο András Nagy[cite: 2].
• Λήξη Συνεργασίας: Η δράση του τερματίστηκε στις αρχές του 1960, όταν του επετράπη να τελειώσει τη διατριβή του και να φύγει για το Ηνωμένο Βασίλειο[cite: 2].

4. Δομή Αρχειακών Συλλογών

Όπως προκύπτει από την έρευνα και την αρχιτεκτονική της πλατφόρμας nyitottaktak.hu, οι πληροφορίες για τα δίκτυα βασίζονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες τεκμηρίων, μεταξύ των οποίων βρίσκονται[cite: 2]:

• Δελτίο Εγγραφής (6-os karton): Περιλαμβάνει τα ατομικά στοιχεία των συνεργατών και τον χρόνο στρατολόγησης[cite: 2, 9].
• Μητρώο Στρατολογήσεων (B-napló): Διοικητικό βιβλίο καταγραφής των φακέλων[cite: 2, 9].
• Μαγνητική Βάση (H-adattár): Ψηφιακά αρχεία διασταύρωσης ονομάτων από τη δεκαετία του 1970[cite: 2, 9].
• Φάκελος Στρατολόγησης (B-dosszié): Αναλυτικά έγγραφα δράσης και αξιολόγησης του συνεργάτη από την υπηρεσία[cite: 2].